Door Teeven en Opstelten wordt 2012 het jaar van de heksenjacht
6 december 2011door: Jarno Biesebroek
www.opiniestukken.com/opiniestukken/artikel/74/Door-Teeven-en-Opstelten-wordt-2012-het-jaar-van-de-heksenjacht
Door de combinatie van een downloadverbod en het invoeren van kostendekkende griffierechten heeft de Nederlandse consument veel te vrezen van Amerika's muziek- en filmindustrie.
De griffierechten die je moet betalen om je überhaupt te mogen verdedigen lopen op tot 26.250 euro
Woensdag 30 november is in de Tweede Kamer gesproken over een wetsvoorstel om het onbetaald downloaden van muziek en films van internet illegaal te maken. De Kamer gaf aan niets in zo'n verbod te zien, maar het kabinet lijkt vastberaden door te zetten. In combinatie met het wetsvoorstel tot het invoeren van kostendekkende griffierechten heeft de Nederlandse consument veel te vrezen van Amerika's muziek- en filmindustrie.
Staatssecretaris van Justitie Fred Teeven is een man met een missie. Een missie om het onbetaald downloaden van met name films en muziek van internet in Nederland illegaal te maken. In tegenstelling tot veel andere Europese landen, is het voor eigen gebruik downloaden van films en muziek in Nederland namelijk toegestaan. Dit heeft te maken met een systeem dat nog dateert uit de tijd van de cassettebandjes en videobanden, de thuiskopieheffing.
Spiegelend zilveren schijfje
Het was 1985 en het idee was eenvoudig; hef een klein bedrag op blanco media en geef dat bedrag aan artiesten. Immers, iemand die een blanco cassettebandje of videoband koopt, kan daar wel eens een gehuurde LP of VHS- speelfilm opzetten en koopt dan niet het origineel. Maar met de heffing krijgen de artiesten toch opbrengsten voor hun werk en de consument heeft een kopie voor eigen gebruik. Beide partijen blij. En zoals dat gaat met goede ideeën bleef het bestaan, later werden ook blanco CD's en DVD's belast.
En toen was het 1995, internet was in opkomst en de MP3 was net uitgevonden. Het was het begin van technologische ontwikkelingen die hebben geleid tot de huidige situatie. Muziek en films hoeven niet meer gehuurd te worden; ze zijn thuis makkelijk te downloaden vanaf internet. Ook worden ze steeds minder op CD's en DVD's gebrand. Logisch, want waarom zou je informatie op een spiegelend zilveren schijfje zetten als je het ook op een MP3-speler kwijt kan of via een mediaspeler een film direct op je TV kan kijken? Of, zoals de recentelijk in opkomst, alles op een USB-stick zet die je in TV of je autoradio steekt?
En daar wringt nu juist de schoen, want op USB-sticks zit geen heffing. En op MP3-spelers en mediaspelers ook niet. Maar door het feit dat er anno 2011 nog steeds een kopieheffing zit op blanco CD's en DVD's, is het maken van een kopie voor eigen gebruik (wat downloaden feitelijk is) nog steeds legaal. Technologische vernieuwingen hebben het verdienmodel van de thuiskopieheffing ondermijnd.
Downloadverbod
Inmiddels is het 2011 en kent Nederland een man met een missie. Een missie om het downloaden van met name films en muziek van internet streng aan te pakken. De beste optie die hij ziet om dit te doen is het instellen van een downloadverbod. Door dit verbod wordt het downloaden van auteursrechtelijk beschermd materiaal illegaal.
Op zich klinkt het als een logische maatregel. Toch is het een maatregel die bij veel mensen niet goed valt, zoals is op te maken uit reacties in diverse media op het voorstel van Teeven. In de Tweede Kamer is zelfs een grote meerderheid tegen het instellen van een downloadverbod. Vanwaar deze weerstand?
Kort gezegd komt het erop neer dat men bang is voor een heksenjacht op de consument die wel eens wat muziek of een film downloadt. Maar volgens Teeven hoeven we hier echt niet bang voor te zijn, want hij geeft aan de illegale downloadsites te willen aanpakken, niet de consument. Zoals hij zegt “Het is de bedoeling de tussenpersoon aan te pakken, niet de consument”. Hoewel dit aannemelijk klinkt is het, goed bekeken, heel vreemd. Want deze tussenpersoon maakt zich niet schuldig aan het downloaden van beschermd materiaal, maar aan het aanbieden ervan. En dat is nu reeds illegaal, en kan dus nu al aangepakt worden. Een downloadverbod maakt dus specifiek het gedrag van de consument illegaal. Maar te vrezen heeft hij niet. Het klinkt weinig overtuigend.
Handhaving
Om te bewijzen dat hij de consument goed is gezind, heeft Teeven laten weten het downloaden, hoewel in zijn voorstel illegaal, niet strafbaar te maken. Dit onderscheid is van belang, want wat hij hier aangeeft is dat handhaving van het verbod geen onderdeel zal uitmaken van het stafrecht. En aangezien het handhaven van een verbod onder het strafrecht een zaak van de overheid is, zegt Teeven hier dus dat de overheid niet zal gaan handhaven op dit verbod, want het is niet strafbaar. Maar wie gaat dat dan wel handhaven op dit verbod?
Het downloadverbod zoals Teeven dat voor ogen heeft zal binnen de werking van het privaatrecht vallen. De handhaving van het verbod kan dus alleen privaatrechtelijk plaatsvinden. We hebben het dan over privaatrechtelijke partijen zoals mensen, bedrijven, stichtingen of verenigingen die elkaar voor de rechter dagen. Hier wordt duidelijk wat Teeven voor ogen heeft. In zijn model krijgen de privaatrechtelijk houders van de auteursrechten op muziek en films de mogelijkheid om de schenders van die auteursrechten voor de rechter te dagen. En dan niet om een boete opgelegd te krijgen (dat is immers onderdeel van het strafrecht) maar om een schadevergoeding te eisen van de schender.
De houders van die auteursrechten zijn de muziek- en filmmaatschappijen, of, in praktijk, hun overkoepelde belangenorganisaties. In Nederland hebben we het dan bijvoorbeeld over stichting Brein. Maar ook buitenlandse partijen krijgen de mogelijkheid om schenders voor het gerecht te dagen. Zoals de Amerikaanse Record Industry Association of America (RIAA) en de Motion Picture Association of America (MPAA), belangenbehartigers van de muziek- en filmmaatschappijen in de VS en daarmee van het grootste deel van de films en muziek die wij kijken en luisteren.
Amerika
Als Teeven aangeeft wat de bedoeling is (achter de tussenpersoon aangaan, niet de consument), heeft hij het, als bewindsman, over de motieven en het handelen van de overheid. Maar Teeven spreekt niet namens de hierboven genoemde de muziek- en filmmaatschappijen. En die hebben zo hun eigen motieven en manieren van handelen, die niet met die van Teeven overeen hoeven te komen. Om er achter te komen wat hun motieven en handelingen zijn, kan het helpen om te kijken hoe zij zich gedragen in landen waar reeds een downloadverbod geldt. Een goed voorbeeld is Amerika. Laten we eens kijken hoe deze partijen zich daar opstellen.
In Amerika zijn de RIAA en de MPAA reeds jaren bezig met het voeren van rechtszaken tegen individuele consumenten. En dat gaat niet om honderden consumenten, niet om duizenden, maar om meer dan tweehonderdduizend mensen die inmiddels beschuldigd zijn van het downloaden van films of muziek.
Nou wil dat niet zeggen dat al deze mensen voor de rechter zijn gekomen. Het merendeel van hen ziet de rechtszaal nooit van binnen, want de partijen gaan ongeveer als volgt te werk: IP-adressen (het unieke nummer van een computer op internet) waarnaar beschermd materiaal is gedownload worden verzameld door gespecialiseerde IT bedrijven. Vervolgens wordt de bij een IP-adres passende internetprovider gezocht. Dit is heel eenvoudig, want elke internetprovider heeft een eigen reeks van IP-adressen die hij gebruikt voor zijn klanten. Met een dagvaarding wordt deze internetprovider gevraagd de abonneegegevens horende bij het IP adres te leveren aan RIAA dan wel de MPAA. Als zij dit doen (en downloaden is illegaal, dus werken zij mee), heeft men naam- en adresgegevens in handen.
Tenslotte ontvangen deze mensen een brief thuis met de mededeling dat ze voor de rechter gedaagd zullen worden voor het downloaden van auteursrechtelijk beschermd materiaal en aangeklaagd gaan worden voor bedragen van meestal 150.000 Dollar of meer. Tenzij. En hier komt de ware bedoeling van de RIAA en de MPAA naar boven. Tenzij men een schikking betaalt van pakweg 4000 dollar. Wat de grote meerderheid doet, want zelfs als men denkt de rechtszaak te kunnen winnen, zijn de kosten hiervan vaak hoger dan dat bedrag.
Pornofilms
Dit verdienmodel is inmiddels zo succesvol gebleken, dat nu ook een aantal advocatenkantoren in Amerika zich hierop heeft toegelegd. Ze halen op commerciële basis het zojuist beschreven trucje uit in de naam van auteursrechthouders van films, vaak met als uitkomst een hogere verdienste aan schikkingen dan de film oorspronkelijk opbracht. Vooral bij pornofilms wordt het veel toegepast, omdat men ervan uitgaat dat mensen zichzelf niet snel zullen verdedigen voor het illegaal downloaden van een film als “Teen Anal Nightmare 2”. Inmiddels is in Amerika het punt bereikt waarop de rechters genoeg hebben van deze praktijken. Een rechter in West Virginia heeft een zaak tegen 22.000 vermeende downloaders van de hiervoor genoemde pornofilm niet ontvankelijk verklaard en in zijn motivatie de vraag gesteld of dit soort films gemaakt worden om verkocht te worden, of voor het dreigen met rechtszaken en bijpassend verdienmodel op basis van schikkingen.
Nou klinkt het bovenstaande gedrag misschien bikkelhard, maar wellicht denkt u “Hee, die mensen hebben zelf die films illegaal gedownload”. Maar juist dat blijkt in praktijk lang niet altijd zo te zijn. Want juist de toegepaste redenering IP-adres is huisadres is persoon X gaat niet op. Draadloze netwerken kunnen worden gebruikt door buren of andere mensen binnen bereik van het signaal, soms deelt een gebouw 1 internetverbinding naar buiten toe, en soms worden IP-adressen simpelweg vervalst, om maar wat voorbeelden te noemen.
Valselijk beschuldigd
Dit alles heeft ertoe geleid dat naar schatting tienduizenden downloaders valselijk beschuldigd zijn. Maar zij hebben geen andere keuze dan de afkoopsom betalen, of hoge kosten maken voor hun verdediging in de rechtbank. De meest markante voorbeelden van valse beschuldigingen betreffen een overleden man die werd beschuldigd van het downloaden van de film “The Hurt Locker”, een blinde man die werd beschuldigd van het downloaden van een pornofilm en een grootmoeder van 70, ook voor het downloaden van porno. Daarnaast zijn er talloze gevallen van mensen die ten tijde van de overtreding niet thuis waren, soms niet eens in het land.
Het lijkt er dus op dat het verdienen van geld via schikkingen en het aanjagen van schrik naar consumenten toe zo belangrijk zijn dat zorgvuldigheid en waarheidsvinding er regelmatig bij inschieten als de muziek- en filmmaatschappijen op oorlogspad gaan.
Griffierechten
En onder het downloadverbod zoals Teeven dat voor ogen heeft, zullen deze auteursrechthouders naar verwachting ook in Nederland vermeende downloaders dreigen met een gang naar de rechter. Er is immers geen enkele reden om aan te nemen dat deze partijen zich in ons land anders opstellen dan in Amerika. Weliswaar hebben wij in Nederland geen wet die een standaard eis van 150.000 dollar per vermeende overtreding mogelijk maakt, maar wellicht hebben we binnenkort een ander wapen dat de muziek- en filmmaatschappijen kunnen inzetten om consumenten schrik aan te jagen. Dat wapen heet kostendekkende griffierechten.
Dit voorstel, afkomstig van minister Opstelten (net als Teeven van Justitie), houdt in dat met de griffierechten die beide partijen in een rechtszaak betalen, de kosten van het rechtsprekend apparaat geheel gedekt moeten zijn. Hierbij betalen zowel de aanklager als de gedaagde griffierechten. En die bedragen zijn, als de wet wordt aangenomen, fors.
De Raad voor de Rechtspraak berekende de kosten voor een echtpaar dat privaatrechtelijk wordt aangeklaagd voor een schadevergoeding van 1,1 miljoen euro. De griffierechten die zij moeten betalen om zich überhaupt te mogen verdedigen zijn 26.250 euro. In dit voorbeeld is sprake van een verdediging en een hoger beroep. Mocht dat laatste niet nodig zijn, dan valt de rekening lager uit, maar is nog altijd 7500 euro.
Nou is de hoogte van het griffierecht deels bepaald door de hoogte van de geëiste vergoeding. En een vergoeding van meer dan een miljoen euro lijkt op z'n minst gezegd onredelijk voor het downloaden van een film. Bij een veel lagere vergoeding zijn de griffierechten overigens nog steeds ruim 3300 euro voor verdediging met pleidooi. Maar op zich is dat weinig relevant. Want de vraag of de geëiste vergoeding redelijk is of niet, wordt in dit stadium niet getoetst, dat moet in een rechtszaak worden bepaald. En om die te voeren moet je eerst griffierechten betalen.
Heksenjacht
Het is dus niet verboden voor de muziek- of filmmaatschappijen om in een rechtszaak een extreem hoge vergoeding te eisen. Dat de gedaagde dan torenhoge griffierechten moet betalen...tja, dat is niet hun probleem. En dat de gedaagde minder vermogend is dan zij, ook daar kunnen zij niks aan doen. Maar de gedaagde heeft geluk vandaag. Want in de brief die hij ontvangt van de advocaat van de auteursrechthouders wordt de mogelijkheid geboden om te schikken. Voor een bedrag dat slechts de helft is van die akelig hoge griffiekosten.
Fred Teeven kan wel zeggen dat de consument niks heeft te vrezen. Hij kan het van de daken schreeuwen. Het maakt allemaal weinig uit, want als de genoemde combinatie van wetsvoorstellen wordt aangenomen, wordt 2012 het jaar van de heksenjacht.
Jarno Biesebroek, Bestuurskundige, werkzaam als adviseur bij de overheid
