Het Aolstalbat bij Gasteren

Hier tref je allerlei topics aan die te maken hebben met geschiedenis en de oudheid.
Plaats reactie
Gebruikersavatar
baphomet
Administrator
Administrator
Berichten: 23142
Lid geworden op: za 21 aug 2010, 16:08

do 01 sep 2011, 17:37

Deze Donderdag heb ik de eer om als tweede vandaag een artikel op QFF neer te mogen knallen, en daar Combi echt een prachtig artikel neerknalde over Euclides van Alexandrië zal het knetter moeilijk worden om er een minstens net zo'n boeiend artikel van te maken. Ondanks deze loodzware opgave ga ik toch oprecht trachten mijn stinkende best te doen!



Waar ik het over wil hebben? Over een bruggetje waar ik al zo ontzettend vaak heengelopen ben dat het iedere keer weer als ik er over heen wandel of fiets aanvoelt alsof dat bruggetje deel van de omgeving en natuur is geworden en het er letterlijk al sinds mensenheugenis is en er ook gewoon hoort te zijn, omdat het zo moet zijn. Moeilijk uit te leggen maar op de een of andere manier voelt het net als bij de hunebedden hier in het Noorden des lands, ze liggen er en ze horen ook gewoon bij de natuur en het landschap alsof het altijd al zo is geweest. Zo ook dit bruggetje dus...

Over welk bruggetje ik het dan heb? Over het Aolstalbat bij Gasteren... Het wat? W00t?!!? Het Aolstalbat bij Gasteren mensen... Zo moeilijk als de naam klinkt zo eenvoudig prachtig is de feitelijke werkelijkheid...

In de diverse beeklandschappen van Drenthe en het Drentse Aa heb je heel wat oversteekplaatsen om over de verschillende beken, stroompjes, diepjes en de loopjes te kunnen kruizen. Over het Gasterense Diep ligt dus het bruggetje dat ik hierboven reeds omschreef. Het Aolstalbat... Achter deze rare naam gaat echter een wereld aan hstorie schuil beste QFF-erts...

Het gaat hier om een gewoon robuust ogend bruggetje zonder leuningen of wat dan ook... De brug is onderdeel van een eeuwenoude landweg, waar zo af en toe een boer met zijn trekker overheen knalt en dus wat fietsers en wandelaars... Het is de enige brug in Drenthe die ook voorkomt in het Drentse woordenboek voor dialecten dat in 1996 werd uitgegeven door Koninklijke Uitgeverij van Gorcum uit Assen. In het woordenboek kunnen we de brug terug vinden als Aolstalbat. Maar goed vanwaar die vreemde naam? Nou mensen het woordje bat of badde betekent namelijk bruggetje of brug. Om U wat extra gratis zekerheid te bieden omtrent de taalkundige en geschiedkundige nauwkeurigheid omtrent het woord bat of badde wil ik U graag wijzen op een oude kreet die vroeger veelvuldig te horen was op, en in de omgeving van de veenkoloniale kanalen: “Schip veur de badde!!!”...

Het bruggetje dat aan de Westelijke zijde van Gasteren ligt ontleent zeer waarschijnlijk zijn naam aan het feit dat de brug ligt bij een oude aalstal. Maar wat de neuQ is een aalstal??? Wel beste mensen, een aalstal diende om vis en ander water-gedierte te vangen. En hoe men dat deed? Nou men sloot de beek af met een van twijgen gevlochten stuw met daarin een paar openingen. Achter deze openingen plaatste men dan weer fuiken, aanvankelijk ook van gevlochten twijgen, om zo weer de vissen op te kunnen vangen. Men ving voornamelijk erg veel paling. En daar palingen ook wel te boek staan als aalen is de naam aalstal nu opeens een stuk duidelijker voor hen die geen idee hadden wat een aalstal nou precies was. In Nederland werd die methode van vissen omstreeks 1837 verboden. Zo’n dwarsschot van wilgentenen, vastgezet op palen die weer geschoord werden door steunpalen in de beek om de waterdruk te kunnen weerstaan, vormde een hele constructie. De schoorpalen werden vaak extra gestut door er zware veldkeien tegenaan te zetten. Aalstallen waren zeer onderhoudsgevoelig en zorgden voor ongereguleerde overstromingen en daarmee dus overlast. Voor de schipperij op beken en rivieren waren aalstallen altijd een groot en lastig probleem. En dat was dan ook reden voor het verbod op aalstallen.

Een aalstal wordt namelijk tot de visweren gerekend. Hierin zit het oude woord ‘weer’ verwerkt, dat ook als ‘ware’, ‘wahren’ en ‘vischwar’ in verschillende akten tussen 1288 en 1617 opduikt. Aalstallen kwamen ook voor in Frankrijk, Duitsland, België, Denemarken, Polen en Engeland. In Engeland heeft men bij diverse beekbeddingen uitgebreid archeologisch verricht, terwijl in Frankrijk slechts sporadisch wat onderzoek gedaan is in de Dordogne en Charente. De Duitsers, belgen, Denen en Polen komen vooral via historisch en taalkundig onderzoek bij de aalstallen en visweren terecht die ooit in hun land te vinden moeten zijn geweest. Zo zou de Duitse plaatsnaam Warstein te herleiden zijn van een oude ‘ware’ of aalstal. In Drenthe wordt in 1458 het recht op aalstal in de Reest al beschreven, maar de kans is zeer aannemelijk dat ze al veel langer voorkwamen in Drenthe.

Zo zou de oude woordcombinatie ‘hocwar’ ook duiden op een vorm van zo’n gevlochten stuw, namelijk de gebogen variant. Buiten de smalle beken komen aalstallen of visweren ook voor in kustwateren als kreken, fjorden of riviermondingen. Daar kregen de gevlochten weren een hoek- of V-vorm die op bepaalde tactisch gelegen plekken in het water werden gezet. Op deze manier kon bruut misbruik worden gemaakt van de eb- en vloedwerking, om zo op kinderlijk eenvoudige wijze de vis te kunnen vangen. Deze weervisserij (Sperrfischerei in het Mofrikaans) is erg veel toegepast aan de zeekusten.

In de Oosterschelde is vlakbij Bergen-op-Zoom nog steeds een restant van wat ooit een aalstal of visweer was in gebruik als onderdeel van een oud ambacht. Daar vangt men er momenteel voornamelijk ansjovis en ander klein grut mee. In Mofrika in de Schlei bij Kappeln (Schleswig-Holstein) is de enige nog werkende ‘Heringzaun’ te zien. Het gaat om een visweer van gevlochten wilgenteen in V-vorm, waar men in het voorjaar haring vangt. In Afrika schijnen volgens diverse reisverslagen ook nog visweren van palen en gevlochten materiaal in grote rivieren en aan zeekusten gebruikt te worden. En ik kan zelf bevestigen dat deze vismethode ook in het Caribische gebied nog veel gebruikt wordt bij mangrove bossen op diverse eilanden.

De grootste prehistorische visweer van Europa is aangetroffen in de Noordoostpolder. Archeologen vonden in het jaar 2000 duidelijke sporen van visweren van 50 meter lang, met ca. 120 in de klei gedreven palen en van 40 meter lengte met 30 palen, plus de nodige stutpalen. Ook is een in de klei bewaard gebleven tenen fuik gevonden. Men denkt, dat een der grote visweren een grote bun als vangkist had. Deze visweren stonden in een vroegere kreek en zijn in gebruik geweest omstreeks 2100-1900 vC. Uit de mond van een archeoloog heb ik onlangs zelfs mogen vernemen dat er dus ook een visweer of aalstal gevonden zou zijn bij opgravingen nabij Amelte (Assen) op steenworp afstand van de plek waar eerder al diverse sporen van Neanderthalers zijn gevonden! Waren de Neanderthalers wellicht al bezig met de techniek van deze aalstallen en visweren?

Tja er zijn nog zoveel stukjes historie uit te kammen mensen... Maar goed ik vond het eigenlijk al met al dusdanig interessante informatie dat ik dus besloot er maar een artikel over te tikken hier op QFF... Hieronder in de comments kan het wat mij betreft verder...

Bronnen: Wikipedia - Woordenboek van de Drentse dialecten - Jan Tuttel
1119 AD
Gebruikersavatar
abrakadaver
Super QFF-er
Super QFF-er
Berichten: 970
Lid geworden op: di 24 aug 2010, 21:53

do 01 sep 2011, 23:15

Zo zou de Duitse plaatsnaam Warstein te herleiden zijn van een oude ‘ware’ of aalstal...
Of: warstein verwijst naar de manier waarop het "warsteiner" bier vroeger bereidt werd namelijk met een warme steen;)
Gebruikersavatar
Neut
Super QFF-er
Super QFF-er
Berichten: 1499
Lid geworden op: di 10 mei 2011, 15:32

vr 02 sep 2011, 00:03

Lijd mij naar een pils. Pils licht/komt in/uit Tjechië-Slowakije. :)
Gebruikersavatar
blackbox
Administrator
Administrator
Berichten: 6257
Lid geworden op: za 21 aug 2010, 16:09

vr 02 sep 2011, 01:47

Mooi Bewijs weer dat er dus op verschillende plekken op deze Aardbol dezelfde technieken werden gebruikt.

Mooi man dat Human Subconscious Grid....:woohoo:
illuminati of my own reality
De volgende gebruiker(s) zeggen bedankt: abrakadaver
Omhoog
Gebruikersavatar
baphomet
Administrator
Administrator
Berichten: 23142
Lid geworden op: za 21 aug 2010, 16:08

vr 02 sep 2011, 03:21

@ BB: Ik en Dromen hadden het al over fietsen dit weekend, hoe zit jij? we kunnen langs het magische plekje gaan van deze brug? :)
1119 AD
Gebruikersavatar
baphomet
Administrator
Administrator
Berichten: 23142
Lid geworden op: za 21 aug 2010, 16:08

vr 02 sep 2011, 03:28

[quote=""abrakadaver" post=40501"]
Zo zou de Duitse plaatsnaam Warstein te herleiden zijn van een oude ‘ware’ of aalstal...
Of: warstein verwijst naar de manier waarop het "warsteiner" bier vroeger bereidt werd namelijk met een warme steen;)[/quote]

dat wist ik nait mienjong!

weer wat geleerd!

ik heb dat verhaal over naam van die Duitse plaats Warnstein uit dat verhaal van die dude waarna ik bij de bronnen ook link. ;-)

Solly

:woohoo:
1119 AD
Plaats reactie

Terug naar “Geschiedenis”